doraemon
03-01-07, 05:27 PM
Có lẽ chẳng ai làm thơ t́nh ướt át, lăng mạn như nhà thơ này. Nhiều thế hệ học tṛ, cho đến văn thi nhân hậu bối, đă mê thơ ông, thuộc thơ ông. Có người c̣n mượn thơ ông để tỏ t́nh nữa; v́ bài thơ nào của ông cũng nói đến t́nh yêu mà lại là thứ t́nh yêu rất lạc quan, lúc nào cũng thành công, hạnh phúc, hả hê, hài ḷng... thứ t́nh yêu của tuổi mới lớn, của người mới biết yêu lần đầu, ṭ ṃ, bồn chồn, hăm hở t́m chọn những phương thức tỏ bày.
Cho dù trong định nghĩa chữ Yêu, ông nói là "chết ở trong ḷng một ít" nhưng cũng chẳng thấy hơi thơ ông nhuốm màu khổ đau chi cả. Ông c̣n sung sướng được chết một ít trong ḷng nữa là đàng khác. Đọc thơ ông, tôi không thấy buồn (dĩ nhiên không phải đọc thơ th́ phải buồn), chỉ thấy vui là vui chúng ḿnh vui nhiều. Giống như đọc truyện kể về những cặp trai gái yêu nhau.
Càng về sau, thời hậu chiến, nghĩa là sau cái thời thơ ông rộ nở và chiếm lĩnh đài vinh quang của thi đàn Việt-nam, cho đến thời kỳ đất nước chia đôi, rồi tái thống nhất dưới ngọn cờ đỏ, thơ ông cứ thế mà nhạt dần theo năm tháng. Ông không c̣n nói được cái t́nh yêu đôi lứa chung cho mọi người mà chỉ nói cho thân phận, hoàn cảnh riêng của ḿnh; thỉnh thoảng có nói về cái t́nh chung nào th́ đó lại là cái t́nh yêu đối với cái ḿnh không yêu mà phải giả đ̣ yêu, hoặc yêu lầm mà cứ tiếp tục ca tụng cái yêu lầm lỡ ấy...
Dù sao, có một thời thơ ông đă mơn trớn dựng xây bao cuộc t́nh, khích lệ yêu với thương, gỡ rối tơ ḷng (hàm thụ) cho bao tâm hồn non trẻ trước ngưỡng cửa cuộc đời. Và lác đác những đoạn thơ của ông đă từng được chép một cách trân trọng trên giấy tập học tṛ, và chen vào những lá thư t́nh vụng dại, trích dẫn nơi những bài luận văn...
Làm sao cắt nghĩa được t́nh yêu!
Có nghĩa ǵ đâu một buổi chiều
Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt
Bằng mây nhẹ nhẹ, gió hiu hiu...
(V́ sao)
Dù không cắt nghĩa được t́nh yêu lúc ấy, nhưng đến một lúc dày dạn kinh nghiệm hơn, ông đă cho lớp người sau một định nghĩa về t́nh yêu, và định nghĩa này dường như được mặc nhiên công nhận như là định nghĩa phổ quát đối với nhiều tầng lớp đang yêu và đă yêu. Định nghĩa đó nằm trong bài thơ Yêu của ông. Có thể nhiều người sẽ không thuộc hết bài, nhưng ít ra cũng thuộc câu đầu, câu chót, và cứ lấy đó làm thần phù khi bàn nói về chữ Yêu:
Yêu là chết ở trong ḷng một ít
V́ mấy khi yêu mà chắc được yêu.
Cho rất nhiều song nhận chẳng bao nhiêu
Người ta phụ, hoặc thờ ơ, chẳng biết.
Phút gần gũi cũng như giờ chia biệt
Tưởng trăng tṛn, hoa tạ, với hồn tiêu
V́ mấy khi yêu mà chắc được yêu!
Yêu, là chết ở trong ḷng một ít.
Họ lạc lối giữa u sầu mù mịt,
Những người si theo dơi dấu chân yêu
Và cảnh đời là sa mạc cô liêu
Và t́nh ái là sợi dây vấn vít
Yêu, là chết ở trong ḷng một ít.
(Yêu)
Chết trong ḷng một ít là thứ t́nh yêu xa hoa, thứ t́nh yêu của kẻ thắng thế, của những kẻ có thể phụ bạc người yêu bất cứ lúc nào. Yêu mà chỉ chết trong ḷng một ít th́ chẳng lấy ǵ tha thiết lắm. Trên thực tế th́ dù được, dù mất, một t́nh yêu sâu đậm thế nào cũng làm chết cả ḷng chứ không chỉ chết một ít. Yêu hời yêu hợt mới chết một ít. Yêu đắm yêu đuối th́ chết cả một đời. Cho nên, cái t́nh yêu chết một ít đó, có vẻ không thật. Cả những mối t́nh sóng bước dưới trăng, hồn lâng lâng, nhè nhẹ, lặng lẽ bước trong thơ... cũng có vẻ yểu điệu làm dáng, không thật. Chỉ có cái t́nh thật nhất, đẹp nhất, trung thực nhất mà Xuân Diệu lột tả được một cách xuất thần, đó là mối t́nh vu vơ tuyệt vọng của người kỹ nữ. Đọc bài này, người ta sẽ cám cảnh thương cho những duyên phận bẽ bàng, thương đau; mà cũng cám ơn ngọn bút tài hoa của thi nhân đă nói giùm tâm cảnh, hoàn cảnh xót xa của đời những người con gái ăn sương, hương sắc tàn phai theo năm tháng... Mỗi ngày mỗi đêm, tuổi xuân rơi rụng dần mà không t́m thấy chút hy vọng nào cho một hạnh phúc nhỏ nhoi; t́m quên trong cảm giác hầu hạ phục tùng những tấm chồng tạm bợ cũng không sao khỏa lấp đuợc nỗi cô đơn truyền kiếp và cái định mệnh khắt nghiệt đă đóng nặng dấu ấn vào tim. Họ bám víu, bám víu... nhưng không giữ đuợc ǵ. Ôm ấp từng khách lạ để t́m hơi ấm hạnh phúc hăo huyền. T́nh yêu là đâu? T́nh yêu là ǵ? Không chết đi một ít mà chết ở tận cùng con tim. Con tim cũng đă mất đi h́nh dạng của nó. Sống vật vờ như thế với từng đêm mộng mị chiêm bao. Mỗi sớm mai thức dậy, nh́n thấy sông trôi, người chồng một đêm cũng trôi, cuộc t́nh tạm bợ cũng trôi đi trong đôi mắt run mờ. Đây, bài Lời Kỹ Nữ của Xuân Diệu:
Khách ngồi lại cùng em trong chốc nữa
Vội vàng chi, trăng sáng quá, khách ơi!
Đêm nay rằm: yến tiệc sáng trên trời
Khách không ở, ḷng em cô độc quá.
Khách ngồi lại cùng em, đây gối lả
Tay em đây mời khách ngả đầu say
Đây rượu nồng. Và hồn của em đây
Em cung kính đặt dưới chân hoàng tử.
Chớ đạp hồn em!
Trăng từ viễn xứ
Đi khoan thai lên ngự đỉnh trời tṛn
Gió theo trăng từ biển thổi qua non;
Buồn theo gió lan xa từng thoáng rợn
Ḷng kỹ nữ cũng sầu như biển lớn.
Chớ để riêng em phải gặp ḷng em;
Tay ái ân du khách hăy làm rèm
Tóc xanh tốt em xin nguyền dệt vơng
Đẩy hộ hồn em triền miên trên sóng
Trôi phiêu lưu không vọng bến hay gành;
V́ ḿnh em không được quấn chân anh
Tóc không phải những dây t́nh vướng víu
Em sợ lắm. Giá băng tràn mọi nẻo
Trời đầy trăng lạnh lẽo suốt xương da
Người giai nhân: bến đợi dưới cây già
T́nh du khách: thuyền qua không buộc chặt.
Lời kỹ nữ đă vỡ v́ nước mắt
Cuộc yêu đương gắt vị làng chơi
Người viễn du ḷng bận nhớ xa khơi
Gỡ tay vướng để theo lời gió nước.
Xao xác tiếng gà. Trăng ngà lạnh buốt
Mắt run mờ, kỹ nữ thấy sông trôi
Du khách đi -
Du khách đă đi rồi.
Cho dù trong định nghĩa chữ Yêu, ông nói là "chết ở trong ḷng một ít" nhưng cũng chẳng thấy hơi thơ ông nhuốm màu khổ đau chi cả. Ông c̣n sung sướng được chết một ít trong ḷng nữa là đàng khác. Đọc thơ ông, tôi không thấy buồn (dĩ nhiên không phải đọc thơ th́ phải buồn), chỉ thấy vui là vui chúng ḿnh vui nhiều. Giống như đọc truyện kể về những cặp trai gái yêu nhau.
Càng về sau, thời hậu chiến, nghĩa là sau cái thời thơ ông rộ nở và chiếm lĩnh đài vinh quang của thi đàn Việt-nam, cho đến thời kỳ đất nước chia đôi, rồi tái thống nhất dưới ngọn cờ đỏ, thơ ông cứ thế mà nhạt dần theo năm tháng. Ông không c̣n nói được cái t́nh yêu đôi lứa chung cho mọi người mà chỉ nói cho thân phận, hoàn cảnh riêng của ḿnh; thỉnh thoảng có nói về cái t́nh chung nào th́ đó lại là cái t́nh yêu đối với cái ḿnh không yêu mà phải giả đ̣ yêu, hoặc yêu lầm mà cứ tiếp tục ca tụng cái yêu lầm lỡ ấy...
Dù sao, có một thời thơ ông đă mơn trớn dựng xây bao cuộc t́nh, khích lệ yêu với thương, gỡ rối tơ ḷng (hàm thụ) cho bao tâm hồn non trẻ trước ngưỡng cửa cuộc đời. Và lác đác những đoạn thơ của ông đă từng được chép một cách trân trọng trên giấy tập học tṛ, và chen vào những lá thư t́nh vụng dại, trích dẫn nơi những bài luận văn...
Làm sao cắt nghĩa được t́nh yêu!
Có nghĩa ǵ đâu một buổi chiều
Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt
Bằng mây nhẹ nhẹ, gió hiu hiu...
(V́ sao)
Dù không cắt nghĩa được t́nh yêu lúc ấy, nhưng đến một lúc dày dạn kinh nghiệm hơn, ông đă cho lớp người sau một định nghĩa về t́nh yêu, và định nghĩa này dường như được mặc nhiên công nhận như là định nghĩa phổ quát đối với nhiều tầng lớp đang yêu và đă yêu. Định nghĩa đó nằm trong bài thơ Yêu của ông. Có thể nhiều người sẽ không thuộc hết bài, nhưng ít ra cũng thuộc câu đầu, câu chót, và cứ lấy đó làm thần phù khi bàn nói về chữ Yêu:
Yêu là chết ở trong ḷng một ít
V́ mấy khi yêu mà chắc được yêu.
Cho rất nhiều song nhận chẳng bao nhiêu
Người ta phụ, hoặc thờ ơ, chẳng biết.
Phút gần gũi cũng như giờ chia biệt
Tưởng trăng tṛn, hoa tạ, với hồn tiêu
V́ mấy khi yêu mà chắc được yêu!
Yêu, là chết ở trong ḷng một ít.
Họ lạc lối giữa u sầu mù mịt,
Những người si theo dơi dấu chân yêu
Và cảnh đời là sa mạc cô liêu
Và t́nh ái là sợi dây vấn vít
Yêu, là chết ở trong ḷng một ít.
(Yêu)
Chết trong ḷng một ít là thứ t́nh yêu xa hoa, thứ t́nh yêu của kẻ thắng thế, của những kẻ có thể phụ bạc người yêu bất cứ lúc nào. Yêu mà chỉ chết trong ḷng một ít th́ chẳng lấy ǵ tha thiết lắm. Trên thực tế th́ dù được, dù mất, một t́nh yêu sâu đậm thế nào cũng làm chết cả ḷng chứ không chỉ chết một ít. Yêu hời yêu hợt mới chết một ít. Yêu đắm yêu đuối th́ chết cả một đời. Cho nên, cái t́nh yêu chết một ít đó, có vẻ không thật. Cả những mối t́nh sóng bước dưới trăng, hồn lâng lâng, nhè nhẹ, lặng lẽ bước trong thơ... cũng có vẻ yểu điệu làm dáng, không thật. Chỉ có cái t́nh thật nhất, đẹp nhất, trung thực nhất mà Xuân Diệu lột tả được một cách xuất thần, đó là mối t́nh vu vơ tuyệt vọng của người kỹ nữ. Đọc bài này, người ta sẽ cám cảnh thương cho những duyên phận bẽ bàng, thương đau; mà cũng cám ơn ngọn bút tài hoa của thi nhân đă nói giùm tâm cảnh, hoàn cảnh xót xa của đời những người con gái ăn sương, hương sắc tàn phai theo năm tháng... Mỗi ngày mỗi đêm, tuổi xuân rơi rụng dần mà không t́m thấy chút hy vọng nào cho một hạnh phúc nhỏ nhoi; t́m quên trong cảm giác hầu hạ phục tùng những tấm chồng tạm bợ cũng không sao khỏa lấp đuợc nỗi cô đơn truyền kiếp và cái định mệnh khắt nghiệt đă đóng nặng dấu ấn vào tim. Họ bám víu, bám víu... nhưng không giữ đuợc ǵ. Ôm ấp từng khách lạ để t́m hơi ấm hạnh phúc hăo huyền. T́nh yêu là đâu? T́nh yêu là ǵ? Không chết đi một ít mà chết ở tận cùng con tim. Con tim cũng đă mất đi h́nh dạng của nó. Sống vật vờ như thế với từng đêm mộng mị chiêm bao. Mỗi sớm mai thức dậy, nh́n thấy sông trôi, người chồng một đêm cũng trôi, cuộc t́nh tạm bợ cũng trôi đi trong đôi mắt run mờ. Đây, bài Lời Kỹ Nữ của Xuân Diệu:
Khách ngồi lại cùng em trong chốc nữa
Vội vàng chi, trăng sáng quá, khách ơi!
Đêm nay rằm: yến tiệc sáng trên trời
Khách không ở, ḷng em cô độc quá.
Khách ngồi lại cùng em, đây gối lả
Tay em đây mời khách ngả đầu say
Đây rượu nồng. Và hồn của em đây
Em cung kính đặt dưới chân hoàng tử.
Chớ đạp hồn em!
Trăng từ viễn xứ
Đi khoan thai lên ngự đỉnh trời tṛn
Gió theo trăng từ biển thổi qua non;
Buồn theo gió lan xa từng thoáng rợn
Ḷng kỹ nữ cũng sầu như biển lớn.
Chớ để riêng em phải gặp ḷng em;
Tay ái ân du khách hăy làm rèm
Tóc xanh tốt em xin nguyền dệt vơng
Đẩy hộ hồn em triền miên trên sóng
Trôi phiêu lưu không vọng bến hay gành;
V́ ḿnh em không được quấn chân anh
Tóc không phải những dây t́nh vướng víu
Em sợ lắm. Giá băng tràn mọi nẻo
Trời đầy trăng lạnh lẽo suốt xương da
Người giai nhân: bến đợi dưới cây già
T́nh du khách: thuyền qua không buộc chặt.
Lời kỹ nữ đă vỡ v́ nước mắt
Cuộc yêu đương gắt vị làng chơi
Người viễn du ḷng bận nhớ xa khơi
Gỡ tay vướng để theo lời gió nước.
Xao xác tiếng gà. Trăng ngà lạnh buốt
Mắt run mờ, kỹ nữ thấy sông trôi
Du khách đi -
Du khách đă đi rồi.